Ζεύκι, μαράζι, σκατοπαραδιά

Η φωτογραφία πρέπει να έχει τραβηχτεί στην Ακαμάτρα Ικαρίας κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ή το πολύ στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Την εντόπισα πριν χρόνια ανάμεσα σε διάφορες άλλες οικογενειακές φωτογραφίες περίπου της ίδιας εποχής που ξέθαψα από ένα σφηνωμένο για πολλές δεκαετίες συρτάρι. Απεικονίζονται μεταξύ άλλων συγχωριανών διάφοροι συγγενείς μου από το σόι της μητέρας μου (περιλαμβανομένης και της ίδιας). Ορισμένοι έχουν φύγει πια σήμερα, άλλοι ογδονταρίζουν επιτυχώς. Της έδειξα τη φωτογραφία και τη ρώτησα αν θυμάται πότε ακριβώς ήταν. Δε θυμόταν χρονολογία, αλλά ασαφώς ανακαλούσε το περιστατικό. Τη ρώτησα για ποιον ακριβώς λόγο είχανε μαζευτεί.

- Τίποτα, έτσι. Ζεύκι κάναμε.
- Τι κάνατε;
- Ζεύκι, είπε ξανά, δεν το ξέρεις;

Και χαμογέλασε καθώς συμπλήρωνε ρητορικά:

- Ζεύκι, μαράζι, σκατοπαραδιά.

Το μαράζι το ήξερα, τη σκατοπαραδιά μπορούσα να τη φανταστώ καθώς η μητέρα μου αναποδογύριζε τις - άδειες - τσέπες της σε μια εκφραστική χειρονομία καθώς πρόφερε την επίμαχη λέξη. Αλλά ζεύκι; Ζήτησα περισσότερες διευκρινίσεις. Με κοίταξε με απορία.

- Δε θυμάσαι όλες τις φορές που μαζευόσαστε εδώ με τους φίλους σου;

Τις θυμόμουν. Το "εδώ" ήταν ελαφρώς παραπλανητικό διότι έχω πάψει να μένω στο πατρικό μου εδώ και πολλά χρόνια, λεπτομέρεια που η μητέρα μου επιμένει συστηματικά να αγνοεί, πάντως η αλήθεια είναι ότι μαζευόμαστε και σπίτι μου και σπίτια τους και αλλού.

- Που τρώτε και πίνετε και ψιλοκουβεντιάζετε μέχρι το πρωί;
- Πράγματι.
- Και χορεύετε και κάναν καριώτικο άμα έρθετε στο κέφι;
- Ναι.
- Ε, αυτό είναι ζεύκι.

Μάλιστα. Καλό είναι να ξέρει κανείς ότι υπάρχει μία και μόνη λέξη για να περιγράψει τη ζωή του. Στην περίπτωσή μου ίσως όχι όλη τη ζωή του, αλλά το ικαριακό κομμάτι της, σίγουρα. Ρώτησα πώς συνδέεται με το μαράζι και τη σκατοπαραδιά, και μου εξήγησε ότι όταν σε τρώει η πίκρα και η φτώχεια, τι άλλο μπορείς να κάνεις;

- Τι;
- Ζεύκι.

Σκέφτηκα ότι ήταν κάτι σαν την παροιμία "η φτώχεια θέλει καλοπέραση" ή σαν εκείνο το τραγουδάκι των Μπητλς που λέει "I get by with al little help from my friends". Η μητερα μου μάλλον δεν τους καλοξέρει τους Μπητλς - αν και είναι της εποχής της δεν πρέπει να είναι στις παραστάσεις της. Από ζεύκια πάντως ξέρει, όπως κι εγώ και όλοι οι Καριώτες. Ακόμα κι αν δεν ξέρουμε τη λέξη, η έννοια μας είναι εξαιρετικά οικεία, ως συστατικό στοιχείο της ικαριακής καθημερινότητας.

Τη λέξη πάντως της ξανακούω αρκετά συχνά έκτοτε, καθώς υπάρχει ένα ικαριακό μεζεδοπωλείο με αυτό το όνομα στην Αθήνα και άλλο ένα στην πλατεία του Ευδήλου. Τη βρήκα και σε μερικά διαδικτυακά λεξικά, (εκ του τουρκικού zevk που σημαίνει φαγοπότι), καθώς και σε κάποιες μη ικαριακές ντοπιολαλιές, όπως π.χ. στην Κρήτη, όπου με βάση το λεξικό υπάρχει η έκφραση "την έκανα ζεύκι" (δηλ. έφαγα καλά), αν και δεν έχω ακούσει ποτέ κανέναν εδώ στο Ηράκλειο να τη χρησιμοποιεί. Τουλάχιστον όπως την αντιλαμβανόμαστε στην Ικαρία πάντως, έχει ευρύτερο χαρακτήρα από ένα απλό φαγοπότι, καθώς περιλαμβάνει στα καθ' ημάς και την παρέα, τη διήγηση ιστοριών και πιθανώς μουσική και χορό.

Πριν λίγες μέρες, ανήμερα των Φώτων, η ΕΤ1 προέβαλλε στη μία το μεσημέρι ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο "Οι ζευκαλήδες της Ικαρίας". Όπως συνηθως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, έπεσε σύρμα μεταξύ των μυημένων και στηθήκαμε όλοι οι γνωστοί και μη εξαιρετέοι στις οθόνες μας. Την παραγωγή και σκηνοθεσία είχε ο Λεωνίδας Βαρδαρός, ένας ικαριακής καταγωγής ηθοποιός και σκηνοθέτης, γνωστός και για την ικαριακής θεματολογίας ταινία του "Ούλοι εμείς εφέντη" που είχα την ευκαιρία να θάψω ιστολογικώς παλαιότερα. Τον πέτυχα το καλοκαίρι καθώς τραβούσε πλάνα στην πλατεία της Ακαμάτρας - κάποια πήρε το μάτι μου στην τηλεόραση.

Ομολογώ ότι είδα το ντοκιμαντέρ με συγκίνηση, καθώς παρήλαυναν διάφοροι γνωστοί και φίλοι και άλλοι άγνωστοι αλλά απροσδιορίστως οικείοι, λέγοντας ιστορίες και επεξηγώντας κάποιες όψεις του πολιτισμού της νήσου. Επιγραμματικά να αναφέρω την ιστορία όπου ένας γάιδαρος υποτίθεται αυτοκτόνησε στο Καρκινάγρι επειδή, λέει, εξαντλήθηκε η υπομονή του. Έξω από το ικαριακό φολκλόρ πάντως, η εικόνα των ανθρώπων που μαζεύονται με ή χωρίς αφορμή και πίνουν το κρασάκι τους και λένε διάφορα, μπορεί να πει πολλά ακόμα και στους "ξένους", μια και όλοι μπορούν να κάνουν ζεύκι, ακόμα κι αν δεν ξέρουν τη λέξη (όπως εγώ). Λένε ότι όσοι έρχονται για πρώτη φορά στην Ικαρία είτε έρχονται και ξανάρχονται μετά, είτε φεύγουν μια για πάντα. Σκέφτομαι λοιπόν ότι το να είσαι "Καριώτης" δεν είναι θέμα γονιδίων τελικά, αλλά εν πολλοίς θέμα τρόπου σκέψης. Με άλλα λόγια, να μπορείς να συνδυάζεις το ζεύκι με το μαράζι - για τη σκατοπαραδιά βέβαια, ούτε λόγος.


Σ.Σ. Το διαδίκτυο παρέχει κάποιες δυνατότητες που δεν υπήρχαν παλαιότερα, κι έτσι τυχόν ενδιαφερόμενοι μπορούν να δουν το εν λόγω ντοκυμαντέρ εδώ . Από εκεί προέρχεται και η κάτωθι εικόνα του (καλωδιωμένου) βιολιστή Νίκου Πλάκα ενώ παίζει Καριώτικο.


Και για όσους είναι πολύ παρατηρητικοί, ένα μικρό παιχνιδάκι: Βρείτε σε ποιο πλάνο εμφανίζεται κάπου στο βάθος ο γνωστός blogger Ροβιθέ, και κερδίστε μια ανάρτηση (όχι αυτοκινήτου) δώρο!

Σήμερα τα Φώτα και οι φωτισμοί

Τα κάλαντα των Φώτων δεν τα λέει κανείς πια. Δηλαδή, ακόμα κι αν τα ξέρουν κάποιοι, είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο να δει κανείς παιδάκια την παραμονή των Θεοφανείων με τριγωνάκια να γυρνάνε και να λένε τα κάλαντα. Η σχετική παράδοση έχει ατονήσει, καθώς η αντίστοιχη γιορτή έχει χλωμιάσει μπροστά στην επέλαση των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Δεδομένου του θρησκευτικού αποχρωματισμού της καθημερινότητας των ανθρώπων εδώ και καιρό (ακόμα και των Χριστουγέννων η θρησκευτική βάση είναι εξαφανισμένη προς όφελος μιας μάλλον καταναλωτικής αντίληψης και ενός διαφημιστικού Santa Claus από το Βόρειο Πόλο), η παραμονή των Θεοφανείων δεν είναι πια η μέρα που ο παπάς γυρίζει από σπίτι σε σπίτι με τον αγιασμό (και κατά τη μάλλον παγανιστική παράδοση διώχνει τους καλικάντζαρους με την αγιαστούρα του και με τη μαγκούρα του), και φυσικά ελάχιστοι νηστεύουν ώστε να πιουν αγιασμό την επομένη.

Αυτό βέβαια δεν συνέβη πολύ πρόσφατα. Αν και έχω από την παιδική μου ηλικία κάποιες αμυδρές αναμνήσεις αγιαστούρας, δεν θυμάμαι κανέναν ποτέ να λέει τα κάλαντα, εκτός από μία και μόνη φορά που ένας συμμαθητής μου στην έκτη Δημοτικού έκανε μια μικρή γύρα την παραμονή των Φώτων του 1979. Όχι τυχαία, το παιδάκι είχε τραγουδήσει μια εκδοχή των καλάντων που οι περισσότεροι στη γειτονιά θα άκουγαν ίσως με μια σχετική απορία, αλλά οι πρόγονοί μου θα έβρισκαν ενδεχομένως εξαιρετικά οικεία: ήταν μια παραλλαγή με προέλευση τους Φούρνους, το σύμπλεγμα νησιών που βρίσκεται ανάμεσα στην Ικαρία και τη Σάμο. Το παιδάκι δεν είχε καμμία σχέση με τους Φούρνους, αλλά είχε μάθει αυτή την εκδοχή στο σχολείο, όπως άλλωστε κι εγώ, άσχετα αν εμένα δεν μου είχε έρθει η ιδέα να βγω «να τα πω» την παραμονή των Φώτων. Κι όταν λέμε «είχε μάθει στο σχολείο», δεν εννοούμε στην τάξη.

Το σχολείο μας ήταν ένα τυπικό δωδεκαθέσιο σχολείο των δυτικών προαστείων της Αθήνας, δύο τμήματα ανά τάξη. Το δικό μας τμήμα της έκτης είχε ως δάσκαλο το διευθυντή του σχολείου, έναν άνθρωπο γερασμένο και βαριεστημένο που έπαιρνε σύνταξη στο τέλος της χρονιάς. Η απροθυμία του ανδρός να διδάξει το οτιδήποτε ήταν αντιστρόφως ανάλογη με την προθυμία του να μοιράζει ξυλιές με τη βέργα – πρέπει να ήταν από τους τελευταίους που χρησιμοποιούσαν συστηματικά τη σχετική παιδαγωγική μέθοδο, τουλάχιστον σε αστικές περιοχές. Οι πρώτες ώρες περνούσαν με ανάγνωση του μαθήματος της ημέρας (την πρώτη ώρα) και του «παρακάτω» (τη δεύτερη ώρα) από κάποιον ατυχή συμμαθητή, ενώ η λοιπή τάξη (του δασκάλου συμπεριλαμβανομένου) κοιμόταν τον ύπνο του δικαίου. Οι μεσαίες ώρες με κάτι στραμπουληγμένα κλάσματα που κανείς δε μπόρεσε να μάθει ποτέ. Και οι τελευταίες, εάν ήταν πρωινές, με πλύσιμο του αμαξιού του διευθυντή (ενός FIAT 127 που το φώναζε χαϊδευτικά «Μουσολίνι») ή εάν ήταν απογευματινές, με ενθουσιώδη παρακολούθηση προγραμμάτων εκπαιδευτικής τηλεόρασης στο ΕΙΡΤ, σε μια συσκευή Schaub-Lorenz που χειριζόμουν αποκλειστικά εγώ διότι είχαμε το ίδιο μοντέλο στο σπίτι. Καμιά φορά ο δάσκαλος δεν ερχόταν με αυτοκίνητο αλλά με ποδήλατο (που το φώναζε «Κίτσο»), ή με τα πόδια. Τότε αντί για πλύσιμο μας έβγαζε να σκάψουμε τον κήπο του σχολείου: περίπου δέκα τετραγωνικά χώματος που τσαλαπατιόντουσαν αδιακρίτως από σαράντα-πενήντα μαθητές και μαθήτριες, έτσι ώστε τίποτα να μη φυτρώνει τελικά.

Τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική ατμόσφαιρα την αντιμετώπιζαν με φρίκη οι άλλοι δάσκαλοι που προσπαθούσαν κάτι να διδάξουν κουτσά-στραβά στους δικούς τους και με μια ορισμένη ζήλεια οι μαθητές του άλλου τμήματος που δεν είχαν μεν ξύλο, είχαν όμως διάβασμα. Ωστόσο, λόγω της διευθυντικής θέσης και της επικείμενης συνταξιοδότησης του δικού μας, κανείς δεν έβγαζε κιχ δημόσια. Το μόνο πρόσωπο που έβγαζε μια τεράστια άνεση απέναντί του (και σε όλο τον κόσμο άλλωστε), ήταν η ηθική αυτουργός της ιστορίας με τα κάλαντα των Φώτων: η ιδιοκτήτρια του κυλικείου κ. Σπανού, ή όπως όλος ο κόσμος την ήξερε, η κυρά-Θάλεια, από τους Φούρνους. Κάθε πρωί, λίγο μετά την έναρξη της πρώτης ώρας, η κυρά-Θάλεια έμπαινε στην τάξη κρατώντας ένα αχνιστό τήλιο σε γυάλινο ποτήρι και σκουντούσε το μισοκοιμισμένο διευθυντή.

- Πιες το ζεστό σου, του έλεγε, θα κρυώσει. Άντε, άντε γρήγορα!

Ο διευθυντής συγχιζόταν από την περισσή οικειότητα (και τα χάχανα της τάξης), μας πέταγε ένα «γελά ο μωρός καν τι μη γελοίον ει» ή κάπως έτσι, αλλά τελικά υπάκουε, καθώς η κυρά-Θάλεια έβαζε τα χέρια στη μέση και συνέχιζε τις παροτρύνσεις:

- Μην αργείς. Άμα κρυώσει δε θα κάνει τίποτα και θα πρέπει να σου φτιάχνω άλλο.

Αυτός τη στραβακοίταγε και της έλεγε «καλά, φύγε τώρα», αλλά εκείνη μάλλον γούσταρε την παράσταση και κωλυσιεργούσε πότε πιάνοντας κουβέντα με τους μαθητές και πότε λύνοντας και ξαναδένοντας το θρυλικό τσεμπέρι της. Θα ήταν τότε καμμιά εξηνταριά χρονών, με παιδιά κι εγγόνια, κεφάτη και ετοιμόλογη («γλωσσού» κατά μερικούς) και αρκετά γνωστή ως τραγουδίστρια δημοτικών και παραδοσιακών τραγουδιών, καθώς είχε γυρίσει και δίσκους και έβγαινε πότε πότε και στην τηλεόραση κι έλεγε διάφορα νησιώτικα σε σχετικές εκπομπές.

Κάπως έτσι ξεκίνησε η διδασκαλία των καλάντων, ένα πρωινό Νοεμβρίου που το τήλιο εμφανίστηκε, όχι όμως και ο δάσκαλος, που είχε ξεμείνει στο γραφείο. Η κυρά-Θάλεια μας τραγούδησε τσάκα τσάκα μια μπερδεμένη ιστορία που η Παναγία παρακαλεί τον Αη-Γιάννη να βαφτίσει το γιό της στον Ιορδάνη. Όχι πολύ επίκαιρο για Νοέμβρη μήνα, αλλά πολύ ελκυστικό για να το απορρίψει κανείς αν συνοδεύεται με τη δήλωση:

- Άντε, κι άμα τα μάθετε να τα λέτε καλά, θα βγούμε να τα πούμε στην τηλεόραση.

Η τηλεόραση ήταν επαρκές κίνητρο για να ξεσηκωθεί το σύμπαν και να μάθουμε να τα λέμε απέξω κι ανακατωτά στο πιτς φιτίλι – όλοι. Πήγα όλο χαρά στη μάνα μου να της ανακοινώσω ότι θα έβγαινα στο γυαλί.

- Δηλαδή πού θα πάτε;
- Στο ΕΙΡΤ, είπα, ως υπόθεση εργασίας μάλλον.
- Πού είναι αυτό;
- Στη λεωφόρο Μεσογείων.
- Αποκλείεται. Δεν πας.

Ο συνήθης ορίζοντας της μάνας μου που ήταν μεγαλωμένη σε άλλα μεγέθη στην Ικαρία έφτανε μέχρι τη Θηβών, βία την Κηφισού. Το κέντρο της Αθήνας ήταν κάτι σαν ωκεανός και η Μεσογείων που ήταν από την άλλη πλευρά έμοιαζε με ποτάμι της Αμερικής. Χώρια που η λέξη «λεωφόρος» σήμαινε κόσμο και αυτοκίνητα, πολλά αυτοκίνητα. Άρα δεν ήταν τόπος για παιδιά του δημοτικού – τέλος συζήτησης. Έβαλα τα κλάματα, έβαλα τις φωνές – δεν δούλεψε τίποτα. Έβαλα τη γιαγιά να μεσολαβήσει, τζίφος. Στο τέλος με λυπήθηκαν τα μεγάλα αδέλφια που πήγαιναν Γυμνάσιο και ο λόγος τους πέρναγε λίγο παραπάνω και της βγάλανε το επιχείρημα ότι αφού η κυρά-Θάλεια είναι από τους Φούρνους είναι και λίγο δικιά μας, δεν είναι; Δεν ξέρω αν η γενική συμπάθεια που έχουμε οι Καριώτες στους Φουρνιώτες έπαιξε το ρόλο της (είναι γνωστό ότι οι Καριώτες λένε όλους τους άλλους «ξένους» εκτός από τους Φουρνιώτες που λέγονται «νησιώτες»), πάντως κάποια στιγμή η μαμά μαλάκωσε.

Αυτός που στράβωσε, και μάλιστα άσχημα, ήταν ο δάσκαλος. Ειδικά όταν αντελήφθη ότι το σχετικό γύρισμα θα γινόταν εντός διδακτικών ωρών. Την καθορισμένη μέρα, αρχές Δεκέμβρη, επιχείρησε να ματαιώσει την αναχώρηση σύσσωμης σχεδόν της τάξης του αλλά υπέστη συντριπτική ήττα από τη συνδυασμένη δράση αγανακτισμένων γονέων και κραυγάζοντων τέκνων. Περιορίστηκε να λογομαχεί με την κυρά-Θάλεια στην πόρτα του πούλμαν και να απειλεί με απουσίες και κυρώσεις. Ψιλά γράμματα.

Το πούλμαν δεν μας πήγε στο ΕΙΡΤ αλλά στο στούντιο ΑΤΑ στη Λένορμαν, πολύ κοντά και καθόλου εξωτικά. Στο πλατώ ήταν ένας καναπές και πάνω του καθόταν η κυρία Έλλη Ευαγγελίδου, οικοδέσποινα της εκπομπής «Σύγχρονη Εύα». Αριστερά ήταν κάτι σκαλάκια όπου μας στρίμωξαν και μας είπαν να περιμένουμε. Η κυρία Ευαγγελίδου χαιρέτησε την κυρά-Θάλεια εγκάρδια (εμάς πάλι όχι) και πέρασε λίγη ώρα αναζητώντας μια παραμάνα να μαζέψει λίγο το άνοιγμα της μπλούζας της γιατί της φαινόταν ότι ήταν λίγο ανοιχτό το μπούστο (δεν είχα ξανακούσει τη λέξη μπούστο και μου έμεινε). Μόλις βρέθηκε η παραμάνα και τακτοποιήθηκαν τα πράγματα, έπεσε μια σιγή και μας είπαν να τραγουδήσουμε. Τραγουδήσαμε, ακούστηκε κάτι σαν «στοπ» και μετά μας μάζεψαν και φύγαμε, ενώ οι καλεσμένοι της εκπομπής έπαιρναν θέση στον καναπέ.

Την άλλη μέρα ο δάσκαλος σήκωσε στον πίνακα όσους είχαν πάει στην τηλεόραση. Μας τράβηξε ένα δεκάρικο για το τι παλιόπαιδα είμαστε και πόσο έτοιμοι να πάρουμε τον κακό το δρόμο εγκαταλείποντας το σχολείο και τη μόρφωσή μας. Τα έχωσε στους γονείς μας που μας κάνουνε θέαμα και δίνουμε το κακό παράδειγμα στους υπόλοιπους. Είπε ότι θα έπρεπε να ντρεπόμαστε και προφήτεψε ότι στο μέλλον θα χτυπάμε το κεφάλι μας στον τοίχο, αφού θα έχουμε μείνει αγράμματοι. Και ρώτησε ρητορικά τι μάθαμε από την εμπειρία και τι μας πρόσφερε.

Ένας συμμαθητής, ο Παύλος - καλή του ώρα - τόλμησε να απαντήσει ότι μάθαμε πώς γυρίζεται μια τηλεοπτική εκπομπή και ότι αυτό είναι σημαντικό γιατί στο μέλλον μπορεί να αποδειχτεί ότι η τηλεόραση είναι σημαντική εφεύρεση. Ο δάσκαλος τον έκοψε τραχιά:

- Τρίχες. Σιγά τη σημαντική εφεύρεση. Μια τρύπα στο νερό κάνατε.

Ύστερα μας έκατσε κάτω, έβαλε τον Παύλο να διαβάσει το παρακάτω, και μετά το διάλειμμα μας έστειλε για πολλοστή φορά να σκάψουμε τον κήπο.

Την παραμονή των Φώτων κάποιος συμμαθητης χτύπησε την πόρτα και ρώτησε διστακτικά «να τα πω;». Τα είπε – το βράδι είδαμε οικογενειακώς την εκπομπή που τα έλεγα κι εγώ - ήταν στην ΥΕΝΕΔ τελικά. Ξεκίνησε με τα κάλαντα, αλλά εγώ καθόμουν πίσω πίσω και δε φαινόμουνα σχεδόν καθόλου. Μετά κάτι μεγάλοι μιλούσαν για κάτι που δεν καταλάβαινα και βαρέθηκα γρήγορα. Σκέφτηκα ότι ίσως ο δάσκαλος να είχε δίκιο και η τηλεόραση να μην ήταν σημαντική εφεύρεση τελικά. Έψαξα μήπως δω την παραμάνα στο μπούστο της κυρίας Ευαγγελίδου, αλλά δε φαινόταν. Μετά το τέλος της «Σύγχρονης Εύας» έκατσα να διαβάσω το μάθημά μου γιατί τα σχολεία θα ξανάρχιζαν όπου να ‘ναι.

Με τα χρόνια ξέχασα τι λέγανε τα κάλαντα. Τηλεόραση δε βλέπω, πλην αθλητικών μεταδόσεων καμιά φορά, αλλά είμαι από τους λίγους. Κάπου έχω παραχωμένα κάτι τραγούδια από το αρχείο της ΕΡΤ με τη φωνή της κυρά-Θάλειας, μακαρίτισσας πια από χρόνια. Υποθέτω πως κι δάσκαλος θα ‘χει πάει καλιά του μετά από τόσα χρόνια. Σκέφτομαι ακόμα πως για κάποιο περίεργο λόγο, αν και απολαμβάνω διάφορα αφεψήματα κατά καιρούς, τήλιο δεν έχω βάλει ποτέ στο στόμα μου.


Σ.Σ. Την εικόνα της Βάπτισης αλίευσα στην ιστοσελίδα www.aegeantimes.gr. Γκουγκλιάζοντας βρήκα ότι η εκπομπή «Σύγχρονη Εύα» παιζόταν από το 1966 ως το 1981. Ήταν ένα γυναικείο μαγκαζίνο με την Ελλη Ευαγγελίδου να φιλοξενεί στον καναπέ της τους Μανώλη Ανδρόνικο, Τζόαν Κόλινς, Κωνσταντίνο Τσάτσο, Παλόμα Πικάσο, Ανρί Κλουζό κ.ά. Ως το 1968 ήταν στο ΕΙΡ με τον πρώιμο τίτλο «Για σας κυρία». Μετά στην ΥΕΝΕΔ. Η οικοδέσποινα ταυτίστηκε ισοβίως με την «Εύα», και νομίζω ότι επί Έβερτ, και ίσως και αργότερα, ήταν δημοτική σύμβουλος Αθηναίων. Το στούντιο ΑΤΑ στήθηκε το 1971 στην οδό Λένορμαν και προσέφερε τα μέγιστα στην εξέλιξη της τηλεόρασης στη χώρα μας παράγοντας περισσότερα από 5.000 επεισόδια τηλεοπτικών εκπομπών. Το 1987 μετακόμισε. Η φράση με τον χαζό που γελάει είναι του Μένανδρου, νομίζω.

Πλίνθοι και κέραμοι στην έξοδο του οκτώ

Αυτός δεν θα προλάβει να πάει στον ΟΑΕΔ

Όντας τυπικά άνεργος τον τελευταίο μήνα (και άγνωστο για πόσο ακόμα) βρίσκομαι σε μια κάπως ασταθή κατάσταση. Όχι άγχους, ούτε απελπισίας (προς Θεού), αλλά πάντως ασταθή. Αρκετά ώστε να μην κάνω σχέδια για το άμεσο μέλλον, και να μην έχω και τίποτα τρελά κέφια. Επιπλέον, έχει αραιώσει και το γρήγορο internet τώρα που ηρθα στην Αθήνα για τις γιορτές, με προφανείς επιπτώσεις στις επιδόσεις μου ως blogger – κυρίως ως προς τη δυνατότητά μου να διαβάζω μάλλον, παρά να γράφω.

Δεν ξέρω αν έχει τύχει να βρεθείτε ποτέ σε υποκατάστημα του ΟΑΕΔ. Εμένα είναι η δεύτερη φορά μου και είμαι λίγο πιο έμπειρος τώρα, πάντως η όλη ιστορία έχει πολλά διδακτικά στοιχεία. Όχι τόσο για το επίπεδο οργάνωσης των υπηρεσιών ή την προσήνεια και ευγένεια των υπαλλήλων (ισχύει ο ελληνικός μέσος όρος, φαντάζομαι). Περισσότερο για την ανθρωπογεωγραφία της «πελατείας». Στις ουκ ολίγες ώρες που πέρασα σε ουρές, είδα ανθρώπους που εμφανώς ντρεπόντουσαν για την ανεργία τους (γιατί άραγε;) και τη βίωναν ως φαίνεται κάπως δραματικά (χαμηλή φωνή, κόμπιασμα, αναψοκοκκίνισμα στις ερωτήσεις των υπαλλήλων). Αλλά και ανθρώπους (κυρίως γυναίκες) εξαιρετικά εξοικειωμένους με το χώρο και τη διαδικασία, που μοίραζαν καλημέρες δεξιά κι αριστερά ως παλιοί γνώριμοι, είχαν τα χαρτιά τους έτοιμα μέχρι τελευταίας σφραγίδας και ξεπέταγαν τη γραφειοκρατία τάχιστα, προλαβαίνοντας ακόμα να περάσουν από το φούρνο, να πάρουν το παιδί από το σχολείο και να βάλουν κατσαρόλα για μαγείρεμα πριν κλείσει τις πόρτες του το κτίριο στη μιάμιση. Φαίνεται πως οι γυναίκες μένουν πιο συχνά άνεργες. Αλλά και εργαζόμενες, πάντα έχουν πιο πολλά να κάνουν εκτός από τη κυρίως δουλειά τους, σε σχέση με τους πιο πολλούς άντρες.

Γενικά με εντυπωσιάζουν όσοι κάνουν πολλά πράγματα - ειδικά μάλιστα αν καταφέρουν και να τα κάνουν στην ώρα τους. Μάταιος κόπος βέβαια για έναν αμιγή Καριώτη με φυσική αποστροφή για τη γραφειοκρατία και τις σφραγίδες. Παρόλη την προγενέστερη εμπειρία επιδοτούμενης ανεργίας, χρειάστηκα μια μέρα για να πάρω κάρτα ανεργίας, μια δεύτερη να υποβάλλω δικαιολογητικά για επίδομα, και μια τρίτη να τα ξαναϋποβάλλω διότι φυσικά έλειψαν δυο σφραγίδες από ένα ανθυποέγγραφο και έπρεπε να περάσω ένα πρωινό στο ΙΚΑ για να μου τις βάλουν. Ας είναι, εν τέλει τα κατάφερα και οι επίμονες προσπάθειές μου θα ανταμοιφθούν στις 12 Ιανουαρίου με 430 ευρώ και 75 λεπτά. Θα πληρώσω το νοίκι και θα μου μείνει και μαγιά. Αν κάπνιζα θα τη μέτραγα σε τσιγάρα, αλλά πάει καιρός που τό έκοψα οπότε θα τη μετράω σε εφημερίδες: περισσεύουν 62 φύλλα περίπου (καμιά πενηνταριά αν είναι και κυριακάτικες μέσα, ακόμα λιγότερα με προσφορές DVD). Και πάλι είναι παραπάνω από όσες χρειάζομαι το μήνα, οπότε ίσως πάρω και πασατέμπο να περνάει η ώρα της σχόλης.

Πάντως όλη αυτή τη μεταφυσική πληροφορία τη μεταλαμπάδευσα στο σύντροφο μιας φίλης που είναι εξίσου άνεργος τυπικά (να διευκρινίσω ότι ουσιαστικά και οι δύο δουλεύουμε σα σκυλιά, με την ελπίδα να ξεμπερδέψουμε από τα projects μια ώρα αρχύτερα και να βρούμε μια αληθινή δουλειά χωρίς projects και άλλες μυστήριες λέξεις όπως deliverables, deadlines και άλλα ηχηρά παρόμοια). Ο άνθρωπος χτύπησε το κεφάλι του στον τοίχο διότι είχε ήδη χάσει δυο μηνών επιδόματα τζάμπα και βερεσέ, και έτρεξε και συμπλήρωσε όλη τη χαρτούρα την ίδια μέρα. Αξιοθαύμαστος – φυσικά δεν είναι Καριώτης, αλλά από τη διπλανή Σάμο, πράγμα που εξηγεί εν μέρει γιατί κατά την κοινή ικαριακή πεποίθηση όλα τα προνόμια του νομού τα χαίρονται οι αντιπαθείς διπλανοί κι όλη τη γκρίνα την έχουμε εμείς. Τοπικιστικές κακίες...

Θυμήθηκα πάντως έναν παλιό μου εργοδότη που έλεγε κοιτάζοντάς με σημασία προς το μέρος μου «το πρωινό πουλί πιάνει το σκουλήκι». Καμμία αντίρρηση, αλλά πρέπει να σου αρέσουν και τα σκουλήκια – ξέρω ένα σωρό είδη πτηνών που δεν τα γουστάρουν καθόλου, χώρια το υμενόπτερο της εικόνας. Τις προάλλες τον ξανασυνάντησα μετά από ένα αμφιλεγόμενο job interview. Αφού του εξιστόρησα τα καθέκαστα, μου είπε ότι πρώτον δεν θα με προσλάβουν και δεύτερον ότι αν με προσλάβουν καλύτερα να μην πάω. Σκέφτηκα προς στιγμήν να τον ακούσω και αντί να ψάχνω για δουλειά να επενδύσω τον πασατέμπο σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου τώρα που είναι πεσμένες οι μετοχές με την οικονομική κρίση, αλλά πάλι το σκέφτομαι. Ίσως πάρω στραγάλια, εναλλακτικά.

Γενικά δεν πιστεύω στην τύχη, οπότε δεν πήρα και πρωτοχρονιάτικο λαχείο. Ούτε η τύχη πιστεύει σε εμένα πάντως. Το πρωί πήρα ένα δανεικό αμάξι (είμαι Αθήνα αυτές τις μέρες και το δικό μου είναι ακόμα στην Κρήτη – ελπίζω) και στο δρόμο σκέφτηκα να πάρω μερικά δώρα για φίλους. Είπα να κατέβω στο κέντρο και για να μη μειώσω το απόθεμά μου σε στραγάλια πληρώνωντας το πάρκιγκ του Μετρό στο σταθμό Συγγρού-Φίξ, είπα να πάω στο τζάμπα στο σταθμό του ΗΣΑΠ στον Ταύρο. Την ίδια ιδέα είχαν μερικές χιλιάδες άλλοι κι ενώ περιφερόμουν σε απόγνωση ψάχνοντας θέση εμφανίστηκε απέναντι μια μπουλντόζα με φόρα κιόλας. Έστριψα ενστικτωδώς δεξιά – ατυχώς το βλαμμένο το δανεικό είναι αρκετά φαρδύτερο από το δικό μου και η πίσω δεξιά πόρτα και το φτερό χάιδεψαν τον προφυλακτήρα ενός παρκαρισμένου, πράγμα που το δικό μου αμαξάκι δεν θα έκανε ποτέ και θα περίσσευαν και είκοσι πόντοι. Το χάδι οδήγησε σε μια ανηλεή ανταλλαγή χρωμάτων – τώρα πλέον είχα μια μπλε λωρίδα στην πόρτα και ο άλλος ένα κόκκινο πουά στον προφυλακτήρα. Παρασυρμένος από μια μεγαλοπρεπή παρόρμηση, άφησα ένα σημείωμα στους υαλοκαθαριστήρες του με τηλέφωνα επικοινωνίας κλπ. Κατέβηκα στο κέντρο κοιτάζοντας κάθε τρία λεπτά το κινητό και γνωρίζοντας ότι τα στραγάλια και οι εφημερίδες (ίσως και το νοίκι) θα έπρεπε να επενδυθούν σε φαναρτζίδικα – και ούτε καν για το δικό μου σαραβαλάκι. Ήταν το αποκορύφωμα της «ασταθούς» κατάστασης που λέγαμε στην αρχή.

Κάπου στη Ακαδημίας συνάντησα έναν τύπο απροσδιορίστως γνωστό. Με χαιρέτησε εγκάρδια φωνάζοντας και το όνομά μου. Τον χαιρέτησα κι εγώ εγκάρδια, χωρίς ονόματα πάντως. Μου ευχήθηκε καλή κι ευτυχισμένη χρονιά – κι εγώ ομοίως. Ακόμα δε θυμάμαι ποιος είναι. Αλλά ήταν οι πρώτες ευχές που άκουγα.

Ξαναγύρισα μετά από τρεις-τέσσερις ώρες στο πάρκιγκ του σταθμού – το αμάξι και το χαρτάκι ήταν στη θέση τους. Πήγα σπίτι και περίμενα. Τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές έχουν περάσει δέκα ώρες και βάλε. Περιμένω - ακόμα δεν έχει χτυπήσει το τηλέφωνο. Ο χρόνος θα αλλάξει σε μερικές ώρες.

Αντί για κάλαντα, ο χαιρετισμός μια φίλης στο Skype:

Ο νέος Χρόνος που ‘ρχεται χαρές πολλές να δώσει
κι αν ήταν λίγες του παλιού να σας τις συμπληρώσει!

Καλή χρονιά σε όλους μας, παιδιά.

Άνεμοι μεταβλητοί ασθενείς

Οι τελευταίες ιστιοδρομίες για το Christmas Cup, το μικρό χειμερινό πρωταθληματάκι ανοιχτής θάλασσας και κλάσης J24 που οργανώνει κάθε χρόνο ο Ιστιοπλοϊκός Όμιλος Ηρακλείου, πραγματοποιήθηκαν το διήμερο 6-7 Δεκεμβρίου. Χρονολογικά συνέπεσαν με σαφώς πιο επείγοντα και σημαντικά γεγονότα, οπότε όταν ο κόσμος καίγεται (κυριολεκτικά ενίοτε), πού καιρός και διάθεση να μιλήσεις για αγώνες και βαθμολογίες και παραλειπόμενα. Άλλωστε μικρή σημασία έχουν όλα αυτά, η καθημερινότητα του καθενός μας και οι εμπειρίες του, έξω από έναν κύκλο - συχνά πολύ μικρό - συγγενών και φίλων.

Από την άλλη, σκέφτομαι μήπως τελικά η Ιστορία (με κεφαλαίο) δεν είναι παρά μια συνισταμένη μικρών προσωπικών ιστοριών. Όχι βέβαια ένα "άθροισμα" ακατέργαστων αφηγήσεων, αλλά τα μικρά νήματα που συσχετίζουν τη ζωή του καθενός με τους γύρω του και μαζεμένα φτιάχνουν αυτά τα κάπως αφηρημένα σύνολα που ονομάζουμε π.χ. νεολαία, αστική τάξη, ελληνικό έθνος. Κάπου η "μεγάλη" ιστορία επηρεάζει και ενίοτε επικαθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις "μικρές" - η καθημερινότητα όλων μεταβάλλεται από έναν πόλεμο, μια επανάσταση, ακόμα ακόμα κατά πως φαίνεται κι από έναν μόνο πυροβολισμό που ρίχτηκε κάπου μακριά σε ένα άγνωστο μέρος. Για να μην πάει το μυαλό σας σε κανέναν λάθος συνειρμό, θυμάμαι σε ένα βιβλίο του Βενέζη (την "Αιολική Γη" νομίζω) τον παππού του αφηγητή κάπου στη Μικρασία να αναρωτιέται πού να βρίσκεται αυτό το "Σεράγεβο", όπου η δολοφονία του διαδόχου του Αυστριακού θρόνου ήταν η αφορμή για το ξέσπασμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου: ο αντίλαλος αυτού του πυροβολισμού έφτασε εν τέλει πολύ μακρύτερα, μέσα στις προσωπικές ιστορίες των παππούδων και των γιαγιάδων της γενιάς μου.

Αλλά τούτο το ιστολόγιο δεν φιλοδοξεί να καταγράψει τη "μεγάλη" ιστορία. Σχεδίαζα λοιπόν να γράψω απλώς για την ομάδα "Χύμα στο κύμα" και τη συμμετοχή μας στις ιστιοδρομίες που έγιναν, και λίγο περισσότερο σε αυτές που δεν έγιναν. Τη μια φορά γιατί δε φυσούσε καθόλου και μέσα στην απόλυτη άπνοια φύγαμε με τη μηχανή για τη Δία και στο δρόμο πέσαμε σε ένα κοπάδι δελφίνια (που για λίγο μας παρακολούθησαν και έπαιξαν στην πλώρη μας όπως δείχνουν οι φωτογραφίες που τράβηξε η Μανταλένα). Την άλλη γιατί φυσούσε υπερβολικά και το κύμα ήταν τόσο που δε μπορούσες με κανέναν τρόπο να μείνεις στεγνός πάνω στο σκάφος παρά τις νιτσεράδες και τις ζώνες ασφαλείας. Την τρίτη γιατί φυσούσαν άνεμοι μεταβλητοί ασθενείς, και η επιτροπή αγώνα δε μπορούσε να στήσει σωστά το στίβο για όρτσα-πρύμα καθώς μόλις έβαζε τις σημαδούρες στις 340 μοίρες (βορειοδυτικά), ο άνεμος ξαφνικά γύριζε στις 60 (ανατολικά, σχεδόν κάθετα με πριν) και έπρεπε να τις αλλάξουν πάλι. Ακόμα κι έτσι, πρόλαβαν να γίνουν τρεις αγώνες - ήρθαμε δεύτεροι και στους τρεις, όπως και στη γενική κατάταξη. Μας έδωσαν κάτι αναμνηστικά διπλώματα κι ένα συμπαθητικό κυπελλάκι - είχε την πλάκα του, δε λέω.


Την άλλη μέρα πήγαμε για μάθημα θεωρίας και η "μεγάλη" ιστορία χτύπησε διακριτικά την πόρτα των "μικρών" ιστοριών μας, με τη μορφή μιας διάχυτης οσμής δακρυγόνου πάνω από το κέντρο της πόλης. Μιλήσαμε για τη δολοφονία και την αστυνομία, τους κουκουλουφόρους και τα σπασίματα, τις τράπεζες και την οικονομική κρίση. Δεν συμφωνήσαμε σε πολλά. Ύστερα είπαμε για αγκυροβολία σε κλειστό όρμο, ξεκόλλημα της καρίνας από αβαθή, για το Christmas Cup και τους μεταβλητούς ανέμους. Βγαίνοντας από το μάθημα είδαμε ότι έβρεχε καταρρακτωδώς και ότι οι Λιμενικοί είχαν κόψει την κυκλοφορία στην παραλιακή, καθώς στο κέντρο γίνονταν επεισόδια. Εγώ έφυγα αριστερά και ανηφόρισα έξω από τα τείχη - δε συνάντησα τίποτα ασύνήθιστο. Ο κακομοίρης ο Ίμερος (νέος, μακρυμάλλης, ποδηλάτης) συναπαντήθηκε με μια διμοιρία ΜΑΤ που τον θεώρησαν ύποπτο - ευτυχώς ακολουθούσαν με αυτοκίνητο δυο-τρεις άλλοι από την ομάδα που κατέβηκαν να εξηγήσουν στα όργανα ότι ο άνθρωπος δεν είχε σχέση. Θα ήταν μάταιος ο κόπος τους αν ο Λάζαρος δεν ξετρύπωνε τη δικηγορική του ταυτότητα που ως επιχείρημα λειτούργησε πολύ αποτελεσματικότερα από τις μαρτυρίες και τις διαβεβαιώσεις.

Η βροχή κάποια στιγμή σταμάτησε - σκέφτηκα ότι την ίδια ώρα κάπου αλλού, σε κάποιο πέλαγος, τα δελφίνια θα ταξίδευαν ακόμα.

Ένα κείμενο του Νίκου Δήμου

«Ολοι είχαμε ακούσει πως η βία φέρνει βία – αλλά αυτές τις μέρες το ζήσαμε. Καταλάβαμε πώς μπορεί ένας πυροβολισμός να φέρει μιαν εξέγερση. Παράξενοι οι δρόμοι της βίας. Από τους αλλοτριωμένους στους ελεύθερους. Από την εξουσία προς την αντιεξουσία. Γι' αυτό μια επανάσταση δεν είναι δράση. Είναι αντίδραση. Και οι εφημερίδες σκέτη ναυτία: "Σκότωσαν 15χρονο αναρχικό". Τι πλεονασμός! Κάθε δεκαπεντάχρονος είναι αναρχικός (αλίμονο αν δεν είναι!). Αυθόρμητη, καθαρή φύση. Αλλά και κανένας δεκαπεντάχρονος δεν είναι συνειδητός και υπεύθυνος οπαδός του Μπλανκί ή του Μπακούνιν. Ενα παιδί! Καθαρή φύση.

Ομως η βία δεν ξεχωρίζει ποιότητες. Σκοτώνει. Ερχεται από το μηδέν και θέλει να μηδενίσει. Η βία μισεί το Είναι. Ο "νόμος και η τάξη" οδηγούν τελικά στους πιο εύτακτους, ασφαλείς και ήσυχους χώρους: τα κοιμητήρια. Προσέξτε, προσέξτε καλά τους αναρχικούς. Είναι το θερμόμετρο της κοινωνίας. Οταν αγανακτούν, σημαίνει πως η "νόμιμη" βία έχει ξεπεράσει τα όρια επιφυλακής. Βέβαια οι περισσότεροι αναγνώστες μου, άνθρωποι σοβαροί και ευπρεπείς, δεν θα δέχονταν υποδείξεις από έναν αναρχικό.

Ομως, στο βάθος, ο αναρχικός έχει πιο πολλά να πει από τον μικροαστό. Οσο κι αν δεν σας είναι συμπαθής, αξίζει να τον ακούτε από καιρό σε καιρό. Γιατί δείχνει προς τη σωστή κατεύθυνση. Κάθε οργανωμένη κοινωνία προϋποθέτει –δυστυχώς– ένα ποσοστό ανελευθερίας. Οσο μικρότερο αυτό το ποσοστό τόσο υψηλότερο το επίπεδο της οργάνωσης. (έως εδώ συμφωνούμε όλοι: προτιμότερη η πιο ελεύθερη Αγγλία από την καταπιεστική π.χ. Ουγκάντα).

Ε, λοιπόν, ο αναρχικός είναι αυτός που ζητάει να ελαχιστοποιήσει το ποσοστό ανελευθερίας (Περισσότερο να το μηδενίσει –ο ουτοπικός αναρχισμός!). Στην επιδίωξή του αυτή συμπίπτει και με τα πιο σοβαρά κόμματα (Μόνο που αυτός το εννοεί). Και βλέπει την ανελευθερία, την κατάχρηση εξουσίας, εκεί που ελάχιστοι τις αντιλαμβάνονται. Οι αναρχικοί είναι τα πιο ευαίσθητα μέλη της κοινωνίας μας. Οταν αντιδρούν έχουν πάντα κάποιο δίκιο.

Οπως οι καλλιτέχνες σηματοδοτούν το αόρατο, έτσι και οι αναρχικοί διαμαρτύρονται για μορφές βίας που εμείς (στην αλλοτρίωσή μας) δεν τις βλέπουμε. Τις έχουμε συνηθίσει. Αλλά δεν παύουν να είναι αυθαίρετες και ίσως περιττές. Π.χ., σίγουρα θεωρείτε αυτονόητη την ύπαρξη της αστυνομικής ταυτότητας. Ξέρετε πως σε άλλα κράτη είναι άγνωστη; Και πως θα το θεωρούσαν προσβολή της προσωπικότητας αν έπρεπε να αποδείξουν ποιοι είναι; Και ξέρετε ακόμα πως, όταν πριν από μερικά χρόνια η κυβέρνηση της Δυτικής Γερμανίας θέλησε να εφοδιάσει όλους τους πολίτες με αριθμημένες ηλεκτρονικές ταυτότητες, ξεσηκώθηκε τέτοιος σάλος για το "φακέλωμα", που τελικά αποσύρθηκε το νομοσχέδιο; Εμείς όμως αποκαλούμε τη Δυτική Γερμανία αστυνομικό κράτος (το έχω διαβάσει συχνά!), ενώ υποδεχόμαστε με αδιαφορία ένα παρόμοιο νομοσχέδιο, το οποίο θα μας φακελώσει όλους ενάριθμα. Να σε τι χρειάζονται οι αναρχικοί. Αποτελούν τη ζωντανή συνείδηση της κοινωνίας μας. Υπενθυμίζουν συνεχώς, με την παρουσία και τη δράση τους, ότι ο δρόμος οφείλει να οδηγεί προς την περισσότερη ελευθερία!

• Μα προκαλούν! (Είναι μέσα στον ρόλο τους).

• Μα υπερβάλλουν ! (Μήπως η άλλη πλευρά;).

• Μα επιτίθενται! (Σχεδόν ποτέ. Είναι μόνιμα σε άμυνα. Αλλά δεν μαθαίνουμε τη δική τους άποψη!).

• Μα βάζουν βόμβες! Προσοχή: μίλησα για αναρχικούς –όχι για τρομοκράτες (ή προβοκάτορες!). Οποιος τους συγχέει, πάσχει από νοητική μυωπία. Διότι είναι πόλοι αντίθετοι. Αυτός που ζητάει ελευθερία, δεν μπορεί να χρησιμοποιεί βία –έστω και ως μέσο. Η βία φέρνει μόνο καταπίεση –ποτέ αυτονομία. Οι αναρχικοί βλέπουν μακριά. Το ζητούμενο είναι μια κοινωνία ελευθερίας –από την αλλοτρίωση, την ανάγκη, την καταπίεση κάθε μορφής. Η εξουσία, όποια κι αν είναι, πρέπει να συρρικνωθεί στο ελάχιστο. Γιατί από τη φύση της είναι απάνθρωπη. "Εξουσιάζω" σημαίνει "δυναστεύω". Καλή εξουσία δεν υπάρχει. Είναι ένα αναγκαίο κακό, που θα εξαφανισθεί όταν περάσουμε σε άλλες, ανώτερες μορφές οργάνωσης. (Σε χίλια χρόνια; Εστω. Αλλά αρχίζουν σήμερα!). Προσέξτε λοιπόν καλά τους αναρχικούς. Είναι οι αλαφροΐσκιωτοι, οι ποιητές της κοινωνικής δράσης. Είναι οι άνθρωποι του μέλλοντος. (Αλίμονό μας και αν δεν είναι!). Δείχνουν τον δρόμο. Ατσαλα, βάρβαρα, φανατικά. Είναι νέοι, δεν έχουν καλούς τρόπους (ευτυχώς!). Κάποια μέρα, όμως, γι' αυτούς θα μιλάνε τα βιβλία μας –κι όχι για τους διάφορους μεγαλοσχήμονες κυβερνήτες, κατακτητές, εξουσιαστές. Αν συμφωνούμε για την ελευθερία πρέπει να συμφωνήσουμε και για τους αναρχικούς. Πως είναι όχι μόνο χρήσιμοι, αλλά αναγκαίοι. Ακούστε το μήνυμά τους: έρχεται από το μέλλον. Που το θυσιάζουν καμιά φορά στα δεκαπέντε τους χρόνια...».

Νίκος Δήμου
ΤΟ ΒΗΜΑ - 24/11/1985

Σ.Σ. Ο κ. Νίκος Δήμου είναι ένας άνθρωπος με τις απόψεις του οποίου κατά κανόνα διαφωνώ - από την εποχή του "Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας" μέχρι πολύ πρόσφατες αναρτήσεις στο ιστολόγιό του. Το παραπάνω κείμενο, γραμμένο τη μετά Καλτεζά περίοδο, είναι μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση - την ανακάλυψή του οφείλω στο Χρίστο Χαραλαμπόπουλο από το σημερινό φύλλο της (αθλητικής...) εφημερίδας Sportday. Το αντιγράφω για τυχόν αναγνώστες που δεν διαβάζουν αθλητικές εφημερίδες.

Ένα κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι

«...Μια μωβ σκιά Μαΐου ξάπλωσε στον τόπο. Όσα συνέβησαν στα Εξάρχεια και στη Νομική Σχολή. Και στην οδό Σκουφά και Σόλωνος, Μαυρομιχάλη και Ιπποκράτους, ενόχλησαν τους Έλληνες πολίτες και αγανάκτησαν τον Τύπο ολόκληρο. Γιατί δεν τους εξολοθρεύουν και δεν τους σπάνε το κεφάλι. Γιατί δεν ρίχνουν δακρυγόνα. Και η Σύγκλητος και οι φοιτητές όλων των παρατάξεων, όλοι αγανακτισμένοι με τα τριάντα - εκατό παιδιά που δεν το βάζουν κάτω, δεν εννοούνε να παραδεχτούν πως η όποια ελευθερία ανήκει μόνο στους αστυνομικούς και τους ηλικιωμένους. Που δεν μπορούν να αντιληφθούν γιατί καταδιώκονται αδιάκοπα, προπηλακίζονται ατελείωτα και συνεχώς υποχρεούνται να δέχονται εξευτελισμούς. Κι ο προπηλακισμός αρχίζει από τον δάσκαλο, τον επιστάτη του σχολείου, από τον οδηγό και τον εισπράκτορα του λεωφορείου, απ' τον καθηγητή και τον δημόσιο λειτουργό ως τον δημόσιο υπάλληλο, από τους αξιωματικούς κι εκπαιδευτές στο κέντρο κατατάξεως ως τον τυχαίο μοτοσικλετιστή της τροχαίας που θα του ζητήσει άδειες, ταυτότητες και πιστοποιητικά. Ως τον γιατρό του νοσοκομείου που θα τον πάνε σηκωτό, ύστερα από τη γροθιά του οργάνου της τάξεως. Και το γνωρίζουμε πολύ καλά.

Εξύβριση αρχής - έτσι ονομάζεται η απαίτηση εξηγήσεων. Χειροδικία κατά της αρχής - έτσι είθισται ν' αποκαλείται η ενστικτώδης κίνηση του αμυνόμενου νέου. Και η ιστορία δεν έχει τέλος. Η ανωνυμία και η εισαγγελική αρχή θα του προσφέρει ή μια τραυματική αγανάκτηση ισόβια ή τον επιζητούμενο από την πολιτεία ευνουχισμό του. Αυτή είναι μια καθημερινή πραγματικότητα και δυστυχώς γνησίως ελληνική τα πρόσφατα και τελευταία σαράντα χρόνια - όσα είχα δηλαδή την ευτυχία να ζήσω σαν επώνυμος πολίτης εις τούτον τον ένδοξον κατά τα άλλα τόπον μας.

Μια μωβ σκιά Μαΐου σκέπασε την Αθήνα. Κι όμως δεν βρέθηκε ένας δημοσιογράφος, μια εφημερίδα ν' αγανακτήσει και να διαμαρτυρηθεί, να καταγγείλει την αλήθεια για αυτό το τρίγωνο του αίσχους. Σκουφά, Μαυρομιχάλη και Ιπποκράτους. Κι άρχισε μια σκόπιμη, ύποπτη κι έντεχνη σύγχυση τριών ασχέτων μεταξύ των περιπτώσεων. Οι νεαροί των Εξαρχείων να παρουσιάζονται ίδιοι με τους αλήτες των γηπέδων, τους επονομαζόμενους χούλιγκανς, και επιπλέον να καλλιεργείται η εντύπωση στην κοινή γνώμη, με στήλες ολόκληρες των θλιβερών εφημερίδων μας, ότι οι νέοι αυτοί, οι αναρχικοί, είναι οι βομβιστές και ίσως οι πιθανοί δράστες των δολοφονιών ή εμπρησμών. Και φυσικά, όταν με το καλό τελειώσει η δίωξη των εκατό, σαράντα ή είκοσι παιδιών και η όλη επιχείρηση στεφθεί μ' «επιτυχία», να πάρει τις διαστάσεις ενός πραγματικού θριάμβου... κατά του εγκλήματος. Την ίδια ώρα που δολοφονούνται εκδότες και οι δολοφόνοι δεν ανευρίσκονται. Δολοφονούνται πολίτες και οι δολοφόνοι δεν αποκαλύπτονται. Πεθαίνουν νέοι από ξυλοδαρμούς και οι δράστες κυκλοφορούν ανενόχλητοι και, τέλος, δεν ...ανακαλύπτονται.

Την ίδια ώρα η πολιτεία αγανακτεί διότι υπάρχουν μερικά ζωντανά της κύτταρα που αντιδρούν άτεχνα, ανοργάνωτα, ίσως μ' αφέλεια, σ' όλην αυτή την οργανωμένη κρατική ασχήμια, αντί να βλογάμε τον Θεό που βρίσκονται ακόμη μερικοί που δεν συνήθισαν στην «παρουσία του τέρατος». (...) Κορίτσια κι αγόρια με γυαλιά, έτσι καθώς κοιτάτε με απορία κι αγανάκτηση για ό,τι συμβαίνει γύρω σας, είμαι μαζί σας. Και σας αγαπώ.»


Άρθρο του Μάνου Χατζιδάκι για τα επεισόδια που έγιναν τον Μάιο του 1986….
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Το Τέταρτο".


Σ.Σ. Ευχαριστώ τον Κώστα Σ. που μου το έστειλε.

Οι παλιοί μας φίλοι

Μη μου το πεις
οι παλιοί μας φίλοι, μην το πεις
για πάντα φύγαν

Μη, το 'μαθα πια
τα παλιά βιβλία, τα παλιά τραγούδια
για πάντα φύγαν

Πέρασαν οι μέρες που μας πλήγωσαν
οι μέρες που μας πλήγωσαν γίνανε
παιχνίδι, στα χέρια των παιδιών

Η ζωή αλλάζει
δίχως να κοιτάζει τη δικιά σου
μελαγχολία

Κι έρχεται η στιγμή
για ν' αποφασίσεις με ποιους θα πας
και ποιους θ' αφήσεις

Πέρασαν για πάντα οι παλιές ιδέες,
οι παλιές αγάπες, οι κραυγές γίνανε
παιχνίδι, στα χέρια των παιδιών

Όμορφη είν' αυτή η στιγμή
να το ξαναπώ, όμορφη,
να σας μιλήσω

Βλέπω πυρκαγιές,
πάνω από λιμάνια, πάνω από σταθμούς
κι είμαι μαζί σας

Όταν ο κόσμος μας θα καίγεται
όταν τα γιοφύρια πίσω μας θα κόβονται, εγώ
θα είμαι εκεί να σας θυμίζω
τις μέρες τις παλιές

Διονύσης Σαββόπουλος
Φορτηγό (1966)