ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μια ρεβυθιά στο Ηράκλειο - Λέιντεν - Λισσαβώνα - Αθήνα - πάλι Ηράκλειο


21/11/10

...βασίλεψε κι η Πούλια

Το ανοιχτό αστρικό σμήνος Μ45 ή Πλειάδες (κοινώς "Πούλια") από την ιστοθέση http://www.stargazer-observatory.com/m45-5.html.

δέδυκε μὲν ἁ σελάνα καὶ Πληϊάδες,
μέσαι δὲ νύκτες, παρὰ δ’ ἔρχεθ’ ὥρα,
ἐγὼ δὲ μόνα καθεύδω.

ΣΑΠΦΩ

Πρέπει να ήταν πριν οχτώ χρόνια, ένα βράδι σε μια κάπως παρακμιακή ταβέρνα σε ένα Αθηναϊκό προάστιο. Η παρέα ήταν πολυεθνική και αρκούντως ετερόκλητη, ηλικιακά και πολιτισμικά, με κοινό χαρακτηριστικό ότι συνεργάζονταν στα πλαίσια κάποιου ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση, και είχαν μαζευτεί για να κάνουν ένα από τα εξαμηνιαία ή ετήσια "progress reports" που προέβλεπε η εκτέλεσή του. Ο Έλληνας καθηγητής που ατύπως έπαιζε ρόλο οικοδεσπότη είχε αγγαρέψει όλο το φοιτητομάνι του εργαστηρίου σε ρόλο συνοδού (κοινώς "για μπούγιο"), οπότε τους κάπως μεσήλικες Ευρωπαίους ερευνητές πλαισίωναν αναλογικώς περισσότεροι πιτσιρικάδες Έλληνες, κάπως βαριεστημένοι είναι η αλήθεια. Βοηθούντος πάντως του κρασιού και της χαλάρωσης στο τέλος μιας κουραστικής ημέρας, οι γλώσσες λύθηκαν σιγά σιγά, με προεξάρχοντα ένα μπον βιβέρ Ιταλό του Νότου που με την πάροδο του χρόνου άρχισε να "ανεβαίνει" και να εκφράζει τον ενθουσιασμό του για ό,τι υπήρχε γύρω του, απευθυνόμενος κατά προτίμηση σε νεαρά Ελληνίδα μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ευειδεστάτη ομολογουμένως, που τον παρακολουθούσε με απροσποίητο ενδιαφέρον (ως εξωτικό φρούτο, μάλλον).

Για να είμαστε δίκαιοι με τον άνθρωπο, δεν της την έπεφτε της κοπέλας, αλλά προφανώς του άρεσε να μιλάει σε κοινό και (για να το πω ευγενικά) να εντυπωσιάζει το εν λόγω κοινό. Αφού λοιπόν της αποκάλυψε πως νεώτερος είχε γυρίσει όλη την Ελλάδα, ηπειρωτική και νησιωτική, και ότι ήταν μέγας θαυμαστής του ελληνικού πολιτισμού, έριξε και την τελειωτική κορώνα ότι είχε διδαχτεί και αρχαία ελληνικά στο σχολείο. Η κοπέλα δεν είχε διδαχτεί "Αρχαία", διότι είχε πάει σε Πολυκλαδικό και δεν τα επέλεξε ως μάθημα μια και εστίαζε στις ιατροβιολογικές επιστήμες, αυτή όμως η πληροφορία δεν ήταν γνωστή στον Ιταλό που άρχισε να απαγγέλλει (με ερασμιακή προφορά και ελαφρώς εξεζητημένο τονισμό) κάποιους στίχους. Ύστερα γύρισε στην κοπέλα και ρώτησε, εν είδει αινίγματος, τι σήμαιναν οι στίχοι.

Η κοπέλα έβαλε τα γέλια (διότι της φάνηκε εντελώς ανέκδοτο αυτό που συνέβαινε), ο Ιταλός μάλλον δε χάρηκε και άρχισε να παρεξηγείται (κάτι που στα Ναπολιτάνικα είναι κάπως σοβαρό ζήτημα), οπότε ένας παρακαθήμενος μεταδιδακτορικός ερευνητής (που είχε κάνει Αρχαία στο σχολείο στην προ Πολυκλαδικών εποχή) σφύριξε στο αυτί της κοπέλας στα νέα ελληνικά τους επίμαχους στίχους, τους οποίους η κοπέλα φιλοτίμως μετέφρασε σε τσάτρα-πάτρα αγγλικά προς κατευνασμό του προφεσόρε. Πάνω-κάτω οι στίχοι έλεγαν τα εξής:
Να το φεγγάρι έδυσε, βασίλεψε κι η Πούλια
είναι μεσάνυχτα, περνάει και φεύγει η ώρα,
κι εγώ κοιμάμαι μόνη.

Η αλήθεια είναι ότι ο Ιταλός δεν έφαγε αμάσητη την προσποίηση, αλλά καθώς η κοπέλα του γέμισε το ποτήρι με κρασί και σήκωσε και το δικό της στην υγειά του, έδωσε τόπο στην οργή (τελικά αυτές οι Ναπολιτάνικες οργές μπορεί να μην είναι και τόσο σόι) και το άφησε να περάσει αλλάζοντας θέμα γρήγορα. Μετά όμως διπλάρωσε δήθεν στο άσχετο το μαρτυριάρη μεταδιδάκτορα και του είπε δήθεν φιλικά "Αυτό που έκανες δεν ήταν σωστό". Ψύχραιμος ο Έλλην (από γκράντε προφεσόρους στην Ελλάδα άλλο τίποτα, οπότε δε μάσαγε) εξήγησε στον λάτρη του ελληνικού πολιτισμού ότι η Σαπφώ δεν διδάσκεται στο πρωτότυπο στα ελληνικά σχολεία. "Κι εσύ πού το ήξερες τότε;" ρώτησε ο πονηρός επιστήμων, αλλά ο άλλος εξήγησε ότι οι στίχοι είχαν γίνει τραγούδι (στα νέα ελληνικά, εννοείται) και το ήξερε από εκεί.

Έλεγε αλήθεια· θυμάμαι τουλάχιστον ένα τραγουδι με αυτούς τους στίχους, σε μουσική Μιχάλη Τερζή που είχε τραγουδήσει η Κρίστη Στασινοπούλου σε κάτι Αγώνες Τραγουδιού που είχε οργανώσει ο Χατζιδάκις στην Κέρκυρα στις αρχές της δεκαετίας του 1980 - αργότερα το είπαν κι άλλες ερμηνεύτριες. Ίσως να υπάρχει και άλλη μελοποίηση, δεν είμαι βέβαιος. Το ποίημα βέβαια και κατ' επέκταση το περιστατικό το θυμήθηκα από μια τελείως άλλη αφορμή: επειδή απόψε το φεγγάρι και η Πούλια θα ανατείλουν και θα δύσουν μαζί (δείτε σχετικά εδώ) και σκέφτηκα ότι θα ήταν μια αφορμή να δω επιτέλους καθαρά πώς μοιάζει η Πούλια, κι αν έχει όντως εφτά παιδιά (όπως ισχυρίζεται ένα άλλο τραγουδάκι, του Ελύτη, που μελοποίησε ο Θεοδωράκης στις Μικρές Κυκλάδες).

Αλλά μάλλον θα έχει συννεφιά εδώ που βρίσκομαι, οπότε εσείς στην Ελλάδα δείτε και πείτε μου, εντάξει;

Περιμένω.



Η Μαργαρίτα Ζορμπαλά τραγουδάει τη "Μάγια" από τις Μικρές Κυκλάδες του Μίκη Θεοδωράκη, σε στίχους (γραμμένους για τραγούδια) του Οδυσσέα Ελύτη. Πάντα είχα την απορία πώς είναι να είσαι "ο άντρας του ουρανού", πώς την αγκαλιάζεις τη Μάγια, δεν καίγεσαι; Αλλά βλέπω διάφορους καμένους γύρω-γύρω και πονηρεύομαι...

Σ.Σ. Ενίοτε άλλα ξεκινάς να γράψεις, άλλα σου προκύπτουν. Πριν κάνα μήνα σχολίαζα σε μια ανάρτηση ένα ποίημα της Σαπφούς που εντόπισα σε έναν τοίχο στο Λέιντεν. Εκατόν ένα είναι τα ποιήματα στους τοίχους της πόλης (μετρημένα), τα δύο στα ελληνικά: το προαναφερθέν επίγραμμα της Σαπφούς και τα "Κρυμμένα" του Καβάφη. Στην τελευταία λεξούλα εκείνης της ανάρτησης σχολίασα, αστειευόμενος, ότι θα ψάξω να βρω και τυχόν τρίτο ελληνικό ποίημα - ει δυνατόν από στρέιτ ποιητή. Ο αστεϊσμός δεν έτυχε ευμενούς αποδοχής από ένα μέρος του αναγνωστικού κοινού: η Γωγούλα αντέδρασε κάπως, υπενθυμίζοντάς μου (ακουσίως μάλλον) ότι σε ορισμένα θέματα τα αστειάκια μπορούν να παρεξηγηθούν και να τρέχεις μετά και να μη φτάνεις (ειδικά άμα σε τουλουμιάσουν μαζί με διάφορους μάλλον αντιπαθητικούς τύπους κάτω από μια κοινή ταμπέλα).

Από την άλλη βέβαια προβληματίστηκα κιόλας με τον εαυτό μου: γιατί άραγε έκανα το συγκεκριμένο σχόλιο; Φαντάζομαι ότι δεν θα μου πέρναγε από το μυαλό να αναζητήσω κανέναν τρίτο "όχι στρέιτ" αν οι εκπρόσωποι της ελληνικής ποίησης ήταν ο Αρχίλοχος και ο Σεφέρης, ο Ευριπίδης και η Κική Δημουλά. Εξορθολογίζοντάς κάπως το πράγμα αργότερα, διαχώρισα τις περιπτώσεις: εικάζω ότι η Σαπφώ μπήκε στους 101 ως γυναίκα μάλλον (και δη της αρχαίας Ελλάδας) και όχι ως σεξουαλικός προσανατολισμός. Ο Καβάφης πάλι, είναι από τις πιο σημαντικές ποιητικές φωνές του νεώτερου ελληνισμού, σκέφτομαι όμως ότι ενδεχομένως αναγνωρίστηκε διεθνώς με διαπιστευτήρια και σεξουαλικής ταυτότητας (δηλαδή ότι ένα σημαντικό μέρος του έργου του εύρισκε απήχηση στην κοινότητα των ανθρώπων ομοερωτικού προσανατολισμού). Μια γρήγορη ματιά στην εκπροσώπηση άλλων ποιητών στους τοίχους της πόλης, πληροφορεί ότι μια χαρά στρέιτ κόσμος κυκλοφορεί εκεί, κι αν τυχόν εγώ θα προτιμούσα τον Εγγονόπουλο από το Μαρινέτι και τον Ελύτη από το Νερούδα, μικρή σημασία έχει.

Ξαναδιαβάζω την προηγούμενη παράγραφο, και αναρωτιέμαι πόσο θα άλλαζε το νόημα αν επέλεγα λιγότερο politically correct φρασεολογία, όχι αναγκαστικά χυδαία, αλλά λιγότερο στραμπουληγμένη σε σχέση π.χ. με την έκφραση "κοινότητα ανθρώπων ομοερωτικού προσανατολισμού", που υπονοεί ότι οι άνθρωποι που συνωθούνται πίσω από το ακρωνύμιο
LGBT (ελληνιστί ΛΟΑΤ) αποτελούν όντως μια "κοινότητα" και διαθέτουν παρεμφερή χαρακτηριστικά. Το θέμα προσφέρεται για διάφορες απλοποιήσεις ή και γελοιοποιήσεις, αλλά αν και δε με έχει απασχολήσει ιδιαιτέρως σοβαρά, σκέφτομαι ότι ανάγεται εν τέλει στον αν θεωρείς ότι οι σεξουαλικές προτιμήσεις αφορούν κάτι που οι άνθρωποι "είναι" ή κάτι που "κάνουν".

Στη δεύτερη περίπτωση (που κατ' αρχήν την προτιμώ, αλλά ο κάθε ενδιαφερόμενος ξέρει για τον εαυτό του καλύτερα), νομίζω ότι μια χαρά μας καλύπτουν τόσο τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη όσο και αυτά της Σαπφούς, χωρίς να φοβηθούμε μήπως ταυτιστούμε με κάτι που δεν "είμαστε". Άλλωστε λίγους ανθρώπους ξέρω που δεν θα αισθάνθηκαν κάποτε (ανεξαρτήτως φύλου ή προτιμήσεων) το βάρος αυτού του "κοιμάμαι μόνη", είτε το λέει η Σαπφώ είτε εικοσιπέντε αιώνες αργότερα ένας Ναπολιτάνος προφεσόρε, είτε με κάποιες άλλες λέξεις ένας χαμηλών τόνων υπάλληλος στην οδό Λέψιους ή μια λίγο άρρωστη και ίσως μπερδεμένη αλλά πολύ γλυκειά κοπέλα πάνω στην ακμή της ή ένας όχι και τόσο γλυκός μεσήλιξ σε απαρχές παρακμής.

Κοιτάζω το νυχτερινό ουρανό· τα αιώνια σύννεφα. Είναι μεσάνυχτα· περνάει και φεύγει η ώρα.

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Βγήκα εκείνη τη νύχτα, ή μάλλον εκείνο το ξημέρωμα αλλά κάτι κεραίες είδα, κάτι ηλιακούς είδα, κάτι ξενύχτηδες είδα αλλά την Πούλια εν την είδα. Κι όχι μόνο αυτό αλλά δεν ξανακοιμήθηκα γιατί σκεφτόμουν της Σαπφούς τα λόγια και μ' έπιανε κατάθλιψη για προφανείς λόγους.
(και όχι,ομοφιλόφυλη δεν είμαι...)

Άλλη φορά λοιπόν τέτοιες εμπνεύσεις θα τις έχεις Ιούλιο με Αύγουστο που και τον ουρανό πιάτο έχουμε στο χωριό και κάτι φιλαράκια να ξενυχτάμε παρέα και να μη μας κακοφαίνεται η μοναξιά...
Ντάξει;
Δρ

Β. είπε...

Κοίταξε, φιλενάδα, εγώ να σου την κάμω τη χάρη, αλλά Ιούλιο- Αύγουστο στην Ικαριά εν προκάνω να έχω "εμπνεύσεις" (αδειάζει το μπλογκ και γεμίζει το κεφάλι μου με άλλα πράγματα).

Εγώ δεν είδα τίποτα - είχε καταχνιά.

Idom είπε...

Τω όντι από την πόλη εκκίνησες και στην κορφή κανέλλα, αλλά σε σχέση με το μηδαμινό κόστος ανάγνωσης τού blog, η σχετική αξία του παραμένει εξαιρετική!

Άλλωστε, όλα κάτω από τον ουρανό.

Λοιπόν, σε ότι αφορά το α σκέλος:
Σίγά που θα μας μεμφθούν οι Ιταλοί για πλημμελή εγκύκλια μόρφωση των βλαστών τής πατρίδος μας.
Τα ιταλάκια (η πλειονότητα δηλαδή)χαμπάρι δεν έχουν από λατινικά, για να μην σου πω ότι ζορίζονται και με τη γλώσσα τού Δάντη - όπως και τα δικά μας βλαστάρια με τον ... Κορνάρω, τον Μπεργαδή και τους παλαιότερους.

Αμφότερες οι χώρες έχουν κατά παράδοση φτωχό λαό που ζει με την κουλτούρα των παλαιών μεγαλείων - δεν έχει τα μεγαλεία.

Για την Πούλια και λοιπά αστρικά θέματα δεν έχω γνώσεις ούτε άποψη...

Να πω ωστόσο, ότι ως γουαναμπής επιστήμων διαμαρτύρομαι σφόδρα που η επιστημονική κοινότης αναγκάζεται ελαίω σταγονομετρικών επιδοτήσεων να υλοποιεί τα τσιμπόσιά της σε παρακμιακά ταβερνία, ενώ τα αντίστοιχα των πολιτικών λαμβάνουν χώρα σε πολυτερή ρεστωράντς.
Semper sichtir...

Idom

Idom είπε...

Σχετικά με το βήτα θέμα:

ελπίζω να μην θες στα σοβαρά να ανοίξεις συζήτηση στο ιστολόγιό σου για την ομοφυλοφιλία!...

Πάντως:
Από όσο εγώ ξέρω, ο Καβάφης είναι ο γνωστοτερότερος Έλλην ποιητής στην αλλοδαπή. Περισσότερο από τα Νόμπελ μας και τους λοιπούς παραλιγοΝομπελούχους. Μέχρι και σε ένα βιβλίο τού Α. Κλαρκ (επιστημονικής φαντασίας) έχω βρει στίχους τού Καβάφη.
(Από τους πεζογράφους νομίζω ότι ο γνωστοτερότερός μας είναι ο Καζαντζάκης.)

Δεν γνωρίζω ωστόσο αν τον "διαφήμισε" η ομοφυλοφυλική κοινότητα.
Για την Σαπφώ χαμπάρι δεν έχω.

Είναι βέβαια, κάπως "ύποπτο" ότι δύο στους δύο Έλληνες ποιητές που επιλέχτηκαν ήταν ομοφυλόφιλοι.
(Αφήνω κατά μέρος ότι δεν ήσαν βέροι Ελληναράδες - πιθανόν καλύτερα...)
Ενδεχόμενα, στην Αλλοδαπή, η ομοφυλοφιλία είναι συνυφασμένη με την Ελλάδα - για ιστορικούς λόγους. Μαγκιά μας!
:-)
Όταν εμείς κτίζαμε Παρθενώνες οι ξένοι δεν είχαν ανακαλύψει ακόμα την ομοφυλοφιλία.

Όσο για σένα το βρίσκω παντελώς φυσικό να αναρωτιέσαι αν υπάρχουν και άλλα ψύγματα ελληνικής ποίησης στα ντουβάρια τού Λέιντεν και δη, αν προέρχονται από ομοφυλόφιλους ποιτάς/ ποιήτριας. Από μόνη της είναι "καθαρή" απορία - δεν είναι χρωματισμένη. Σε αθωώνω λοιπόν.

Σχτικά με το κατά πόσο υπάρχει προτεραιότητα για το κριτήριο των σεξουαλικών δραστηριοτήτων κατά την ομαδοποίηση των ανθρώπων:
Νομίζω ότι ΔΕΝ υπάρχει per se.
Το θέμα έχει προκύψει εξ αιτίας τής δίωξης των ομοφυλόφιλων.
Όλα τα άτομα που διώκονται για κάποιο κοινό χαρακτηριστικό τους, αυτόματα συνιστούν ομάδα και μάλιστα δακτυλοδεικτούμενη.
Και όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους περνούν στο ντούκου.

Όσο για την ίδια την ομοφυλοφιλία, η χρόνια παρατήρηση τού φυσικού κόσμου, με έχει πείσει ότι πρόκειται για κάτι φυσιολογικό* - ειδικά όταν εκδηλώνεται ως αμφιφυλοφιλία. Συμβαίνει δηλαδή με τέτοια συχνότητα που δεν αποτελεί εξαίρεση.
Τώρα, γιατί σε κάποιες ανθρώπινες κοινωνίες έγινε κόκκινο πανί - και μετά ρίζωσε η απόρριψή της και σε εμάς - άβυσσος η ψυχή των κάποιων ανθρώπινων κοινωνιών...

Θυμάμαι όμως το δάσκαλό μου τον Καστρίτση που έλεγε: ότι καταδικάζεται την ημέρα, γίνεται κάτα κόρον τη νύχτα.

* με την στατιστική και βιολογική έννοια

Idom

Β. είπε...

Αγαπητέ Idom, σχετικά με το α θέμα το μόνο που έχω να συμπληρώσω είναι ότι εδώ στην καλβινιστική ξενητειά που μας έριξε η μοίρα, τα τσιμπούσια είναι κάτι σάντουιτς με τυρί ή ζαμπόν ή αυγό (ποτέ και τα τρία μαζί) που κατά παράδοξο τρόπο οι εντόπιοι ονομάζουν "lunch".

Σχετικά με το β θέμα, όπως λες κι εσύ δεν θέλω στα σοβαρά να ανοίξω συζήτηση για την ομοφυλοφιλία στο ιστολόγιό μου. Οπότε δεν πιάνομαι από το σχόλιό σου για να συνεχίσω την κουβέντα - έτσι κι αλλιώς αλλού το πήγαινα (η Δρ ορθώς το έθεσε). Τέλος συζήτησης (ελπίζω...)